رونمایی از کتاب «نمایشگان»؛ گامی در پاسداشت نمایشنامهپژوهی ایران
به نام خدایی که بهرام بیضایی را آفرید
کتاب «نمایشگان: مجموعه مقالات نخستین کنفرانس ملی نمایشنامه پژوهی ایران» با حضور چهره های برجسته علمی و هنری رونمایی شد.
رونمایی کتاب «نمایشگان: مجموعه مقالات نخستین کنفرانس ملی نمایشنامه پژوهی ایران»با حضور چهره های برجسته علمی و هنری، همچون ایرج راد، مصطفی مختاباد، اردشیر صالحپور، محمد عارف، زهرا حیاتی، محمدرضا خاکی، شهرام گیل آبادی، محمد بهرامی، محمد نجاری، محمدعلی دشتگلی، محمدصادق سبط الشیخ انصاری، منیره نادری، شیما اثنی عشری، محمدرضا روزبهانی آرام محضری، رحیم رشیدی تبار و… در خانه هنرمندان ایران برگزار شد.
دکتر آرام محضری (رییس هیات مدیره کانون نمایشنامه نویسان و مترجمان تئاتر)، دکتر محمد عارف (دانشیار انسان شناسی هنر)، پروفسور مصطفی مختاباد (استاد هنرهای نمایشی دانشگاه تربیت مدرس)، دکتر شهرام گیل آبادی (دانشیار دانشگاه صدا و سیما)، ایرج راد (چهره برجسته تئاتر و سینما)، دکتر اردشیر صالحپور (پژوهشگر و مدرس تئاتر)، محمد بهرامی (ریس هیات مخدیره خانه تئاتر) و دکتر محمد نجاری (معاون نوآوری و فناوری پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی) سخنرانان این نشست بودند که درباره اهمیت کنفرانس و انتشار مجموعه مقالات این کنفرانس سخن گفتند که در شمارگان ۱۰۰۰ نسخه توسط نشر آواهیا با همکاری کانون نمایشنامه نویسان و مترجمان تئاتر ایران و موسسه فرهنگی هنری سپندار جاودان خرد منتشر شده است.
تقدیر از خانواده استادان زنده یاد پروفسور حسن ذوالفقاری و دکتر امیرحسن ندایی بخش دیگری از این آیین رونمایی بود.
دکتر محمد نجاری گردآورنده و ویراستار علمی کتاب نمایشگان: مجموعه مقالات نخستین کنفرانس ملی نمایشنامه پژوهی ایران آخرین سخنران این نشست بود که متن کامل سخنرانی او چنین است:
«به نام عشق، هنر، زیبایی
به نام او که عشق و هنر و زیبایی را آفرید.
به نام خدایی که میرزا فتحعلی آخوندزاده، میرزا آقا تبریزی، ذبیح بهروز، بهرام بیضایی، رضا کمال شهرزاد، صادق هدایت، صادق چوبک، عباس نعلبندیان، بیژن مفید، جبار باغچه بان، ثمین باغچه بان، بهمن فرسی، علی حاتمی، علی نصیریان، بهزاد فراهانی، اسماعیل خلج، اکبر رادی، غلامحسین ساعدی، محمود دولت آبادی، محمود طیاری، عباس معروفی، جمال میرصادقی، مصطفی مستور، بهروز غریب پور، داود فتحعلی بیگی، محمد ابراهیمیان، قطب الدین صادقی، صادق عاشورپور، ایرج راد، محمدرضا خاکی، فرهاد ناظرزاده کرمانی، سید مصطفی مختاباد، اردشیر صالحپور، محمد چرمشیر، شکرخدا گودرزی، محمد رحمانیان، محمد یعقوبی، چیستا یثربی، نغمه ثمینی، حمید امجد، نادر برهانی مرند، حمیدرضا نعیمی، شهرام کرمی، محمدعلی شهنه دشتگلی، محمد عارف، مجتبی کاظمی، عباس دوست قرین، عبدالرضا فریدزاده، بهرام صادقی مزیدی، محمدرضا روزبهانی، فرشید قلی پور، آرام محضری، رحیم رشیدی تبار را آفرید.
به نام او که نمایشنامه نویسی ایران را آفرید.
به نام او که عشق، هنر و زیبایی را در دل نمایشنامه نویس ایرانی قرار داد.
به نام او که شما را آفرید که زیبایید و آفریننده و آفرینشگر را زیبا می بینید.
«زان یار دلنوازم شُکری است با شکایت
گر نکته دان عشقی بشنو تو این حکایت
بی مزد و منّت هر خدمتی که کردم
یارب مباد کس را مخدومِ بی عنایت»
تلخی در روزگارِ ما کم نیست، تلخی فراموشی، تلخی خستگی، تلخیِ بی اعتنایی به دانایی و هنر!
در این روزگارِ تلخ، سخن گفتن از نمایشنامه که زادگاه اندیشه است، گام نهادن در مسیری پُرسنگلاخ است: میانِ بی مهری ها و کم صبری ها!
در این راهِ پُر سنگلاخ، هنرمند و پِژوهشگر چون مسافری تنهاست که بارِ معنا را چون صلیبِ عیسا(ع) بر کوه جلجتا به تنهایی بر دوش می کشد، بی آنکه مقصدش روشن باشد.
از خودم می پرسم: چرا دلچرکینم؟!
«من به یک بوتهی خار می گویم: سرسبزی
و به هرجا که در آن، آسمانی پیداست،
می گویم: آزادی!»
پس در این روزِ فرخنده از ماهِ مِهر که به مناسبت جشن رونمایی کتاب «نمایشگان: مجموعه مقالات نخستین کنفرانس ملی نمایشنامه پژوهی ایران» گرد هم آمده ایم، غم ها را به کناری نهاده و آنچه در این چند صباحِ عمر از ایدهی برگزاری کنفرانس، تا هم اکنون که کنارتان ایستاده ام به شرح ذیل بیان می کنم:
از دیرباز که ارسطو مجموعهای از داستانها و روایتها را پیش چشم نهاد و با سنجش ویژگیهای خُرد و کلانِ آنها به معرفتی در حوزهی نقد دست یازید، تا امروز که نظریهپردازانِ هنر و ادبیات به این دستهبندیها و تحلیلها و ارزیابیها اهتمام ورزیدهاند، سنّت واکاوی مجموعهآثارِ یک زمین یا یک زمان، همان است که بود. رسیدن به یکصدسالگی نمایشنامهنویسی در ایران، بهانهای بود تا نهادهای فرهنگی و هنری، بوتهی نقد و محک تجربه را به میان آورند و دستاوردهای نمایشنامهنویسان ایران را از نو بشناسند و بشناسانند. نخستین کنفرانس ملی نمایشنامه پژوهی ایران، حاصل ایده استاد دانشمند «دکتر محمد عارف» است که با پایمردی ایشان، پس از انعقاد تفاهمنامهی همکاری بین «کانون نمایشنامهنویسان و مترجمان خانهی تئاتر ایران» و «موسسه فرهنگیهنری سپندار جاودان خرد»، دبیرخانهی کنفرانس در اردیبهشت ۱۳۹۹ در محل «موسسه فرهنگی هنری سپندار جاودانخرد» برپا شد و فعالیت خود را آغاز کرد. در نخستین گام، شورای عالی کنفرانس متشکل از: استاد ایرج راد (رییس هیئت مدیره خانه تئاتر)، دکتر شهرام گیلآبادی (رییس شورای سیاستگذاری کنفرانس و مدیرعامل خانه تئاتر)، دکتر محمد عارف (رییس کانون نمایشنامهنویسان و مترجمان خانه تئاتر)، دکتر محمد نجاری (مدیرعامل موسسه فرهنگی هنری سپندار جاودانخرد)، دکتر زهرا حیاتی (رییس کنفرانس)، پروفسور فرهاد ناظرزاده کرمانی (دبیر علمی) و حسین جمالی (دبیر اجرایی) انتخاب شدند.
در گام بعدی، اعضای شورای سیاستگذاری متشکل از: دکتر قادر آشنا (مدیرکل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی)، دکتر حمید تنکابنی (رییس پژوهشکده مطالعات اجتماعی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، دکتر محمدعلی خبری (رییس دانشکده هنر دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی)، دکتر مجید سرسنگی (معاون فرهنگی دانشگاه تهران)، دکتر محمد عارف (رییس کانون نمایشنامهنویسان و مترجمان خانه تئاتر)، پروفسور غلامحسین غلامحسینزاده (رییس انجمن علمی استادان زبان و ادبیات فارسی)، حسین مسافرآستانه (دبیر سی و نهمین جشنواره تئاتر فجر) و دکتر محمد نجاری (مدیرعامل هلدینگ سپندار)، منصوب شدند.
سپس با انعقاد تفاهمنامه با انجمن علمی زبان و ادبیات فارسی منعقد کردند تا هم پیوند نمایشنامهایران و ادبیات فارسی اهمیت خود را بنمایاند و هم نشریهی علمیـپژوهشی «پژوهشهای ادبی» بتواند از محورهای مرتبط کنفرانس، حمایت کند و مقالات برگزیدهی این حوزه را درصورت تأیید داوران نشریه، منتشر نماید. نشریهی علمیـپژوهشی «پژوهشهای بینرشتهای ادبی» به سردبیری دکتر زهرا حیاتی، رییس محترم کنفرانس نیز بهعنوان دیگر نشریهی علمی بهیاری آمد تا از این منظر اتفاق ویژهای برای کنفرانس رقم بخورد.
سپس اعضای کمیته علمی کنفرانس متشکل از خانمها و آقایان:
دکتر سعید اسدی (دانشگاه تهران)، دکتر بهرام جلالیپور (دانشگاه هنر)، دکتر علیرضا حسنزاده (پژوهشگاه میراث فرهنگی)، دکتر زهرا حیاتی (پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، دکتر مسعود دلخواه (دانشگاه تربیت مدرس)، استاد محمودرضا رحیمی (هیئت مدیره خانه تئاتر)، دکتر مهرداد رایانیمخصوص (دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی)، استاد صدرالدین زاهد (پژوهشگر و مترجم)، استاد شهرام زرگر (دانشگاه هنر)، دکتر بهنام زنگی (دانشگاه تربیت مدرس)، دکتر اردشیر صالحپور (مرکز هنرهای نمایشی)، دکتر عیسی علیپور (دانشگاه سوره)، دکتر اصغر فهیمیفر (دانشگاه تربیت مدرس)، استاد نصرالله قادری (مرکز هنرهای نمایشی)، دکتر افسون قنبری (انجمن علمی استادان زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تربیت مدرس)، دکتر عبدالحسین لاله (فرهنگستان هنر)، دکتر بهروز محمودی بختیاری (دانشگاه تهران)، پروفسور سید مصطفی مختاباد امرئی (دانشگاه تربیت مدرس)، دکتر محمدحسین ناصربخت (دانشگاه هنر)، دکتر محمد نجاری (مرکز اسناد فرهنگی آسیا، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، دکتر امیرحسن ندایی (دانشگاه تربیت مدرس)، دکتر مهدی نصیری (مرکز هنرهای نمایشی)، اصغر نوری (کانون نمایشنامهنویسان و مترجمان خانه تئاتر)، محمد یعقوبی (کانون نمایشنامهنویسان و مترجمان خانه تئاتر) منصوب شدند و محورهای کنفرانس به شرح:
ادبیات نمایشی ایران در گذر زمان، نمایشنامهپژوهی کودک و نوجوان، رویکردهای اقتباسی در ادبیات نمایشی ایران، بازآفرینی ادبیات کلاسیک فارسی در نمایشنامههای ایرانی، دراماتورژی نمایشنامه در ایران، ساختارشناسی نمایشنامههای ایرانی، ادبیات نمایشی ایران در پیوند با جنگ و دفاع مقدس، ادبیات نمایشی ایران با رویکرد بومی، نمایشنامههای ایرانی با رویکرد قومی، ادبیات نمایشی ایران و مطالعات تطبیقی، نمایشنامههای دینی در ایران، درام مستند، نمایشنامههای تئاتر خیابانی، مردمشناسی و ادبیات نمایشی ایران، جایگاه ادبیات نمایشی ایران در مطالعات بینارشتهای و فرارشتهای، تأثیر ترجمه بر نمایشنامهنویسی ایران، بازشناسی فرهنگ و هنر آسیا در ادبیات نمایشی ایران، بازتاب بحران کرونا در ادبیات نمایشی ایران، تعیین و معرفی شد.
با انتشار فراخوان، ۱۲۰ چکیده مقاله به دبیرخانه ارسال شد و هیات داوران متشکل از: ایوب آقاخانی، دکتر بهرام جلالیپور، حسین جمالی، دکتر زهرا حیاتی، دکتر محمدعلی خبری، پروفسور حسن ذوالفقاری، دکتر مهرداد رایانیمخصوص، محمودرضا رحیمی، رحیم رشیدیتبار، دکتر طلایه رؤیایی، شهرام زرگر، ناصر زعفرانچیزادهمقدم، پروفسور حمیدرضا شعیری، دکتر اردشیر صالحپور، دکتر محمد عارف، دکتر پوپک عظیمپور، داود فتحعلیبیگی، دکتر فرشاد فرشتهحکمت، دکتر اصغر فهیمیفر، نصراله قادری، دکتر افسون قنبری، دکتر سمیه کریمی، دکتر عطاالله کوپال، وحید گلستان، دکتر شهرام گیلآبادی، دکتر عبدالحسین لاله، دکتر بهروز محمودیبختیاری، پروفسور سیدمصطفی مختاباد امرئی، فرزاد معافی غفاری، دکتر محمدحسین ناصربخت، دکتر محمد نجاری، دکتر امیرحسن ندایی، دکتر مهدی نصیری، اصغر نوری، دکتر محمد هاتفی، به داوری آثار پرداختند و ۸۹ چکیده مقاله از سوی داوران، برای انتشار در کتاب چکیده مقالات کنفرانس پذیرفته شد و در کتابی با عنوان «نمایشنامهپژوهی؛ چکیده مقالات نخستین کنفرانس ملی نمایشنامهپژوهی ایران» از سوی نشر آواهیا منتشر شد.
سپس از این بین، ۶۴ مقاله کامل به دبیرخانه کنفرانس ارائه شد و اصل مقالات ارسال شده به دبیرخانه، در یک نشست از سوی اعضای کمیته علمی، برای تعیینِ داور، بررسی شدند و هر مقاله همراه با فرم داوری، شامل ۴ گزینهی زیر، برای داوران ارسال شد:
1. غیرقابل پذیرش.
2. قابل پذیرش برای چاپ در مجموعه مقالات کنفرانس.
3. قابل ارزیابی در نشریه علمیـپژوهشی.
4. قابل ارائه در همایش.
با پایان یافتن فرصت داوری، نشست دیگری در محل موسسه تشکیل شد و با فهرست کردن و دستهبندی نتایج دریافتی، گزارش زیر به دست آمد:
20 مقاله از نظر داوران کنفرانس، قابل ارزیابی در نشریه علمیـپژوهشی اعلام شد.
از ۲۰ مقاله ارسالی به دو نشریهی علمیـپژوهشی، ۸ مقاله مشروط به اِعمال اصلاحات و تأیید دوبارهی داورانِ نشریه، در مجلهی پژوهشهای ادبی و ۲ مقاله در مجلهی پژوهشهای بینرشتهای ادبی پذیرفته شدند و ۱۰ مقالهی دیگر، در همین مجموعه منتشر شده است.
از دستاوردهای مهمّ این همایش، نمایهشدن مقالات برگزیده (مقالات علمیـپژوهشی و مقالات منتشرشده در مجموعهمقالات و چکیده مقالات) در پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) با کد اختصاصی ۲۷۲۴۶-۲۰۱ است که کثرت و تنوع عناوین و مضامین آن، برای نخستین بار در تاریخ ادبیات نمایشی ایران به ظهور و بروز رسیده است.
بایسته است یادآوری شود، نخستین کنفرانس ملی نمایشنامهپژوهی ایران، به سبب شیوع بیماری کرونا در فضای مجازی برگزار شد و این تجربهی ناخواسته، فرصت حضور افراد بیشتری را از داخل و خارج از کشور در نشستها فراهم آورد.
مجموع شرکتکنندگان در کنفرانس، در کنار ارائهدهندگان مقالات، سخنرانان ویژه، اعضای کمیتهی علمی، داوران، مسئولان نهادهای هنریِ میهمان و میزبان و… نزدیک به دوهزار تن بود که این حضور چشمگیر در گردهمایی نمایشنامهنویسان و نمایشنامهپژوهان، در تاریخ ادبیات نمایشی ایران، کمنظیر و بیبدیل خواهد بود.
برگزاری ۸نشست و یک میزگرد تخصصی و تنوع عناوین و مضامین و حضور افراد برجسته علوم انسانی و هنر، همچون: استاد جمال میرصادقی (چهره برجسته ادبیات داستانی ایران) و استاد علی ژکان (کارگردان برجسته سینمای ایران) دورنمایی از حال و هوای کنفرانس به دست می دهد که بی یاری دبیرخانه اجرایی متشکل از:
ناصر زعفرانچیزادهمقدم (مشاور عالی رییس کنفرانس و مدیر نشر آواهیا)، دکتر میثم نجاری (معاون اداری مالی و مشاور رییس کنفرانس)، دکتر محمدصادق سبط الشیخ انصاری (مدیر خانه خلاق و نوآوری سپندار)، مجید جاننثاری (معاون اجرایی)، مهدی نجاری (مدیر اجرایی)، معراج بابایی (امور اجرایی)، راحله ابراهیمی (مدیر بخش انفورماتیک و وبینارهای کنفرانس و مدیر مدرسه کودک و نوجوان سپندار)، سحر اسماعیلی (کارشناس پشتیبانی وبینارها)، دکتر بهنام زنگی (طراح لوگو و پوستر کنفرانس)، نسترن لشگری آزاد (طراح اقلام تبلیغی و اطلاعرسانی)، سبا حیدرخانی (مسئول ستاد خبری)، مهدی سلطانی گازار (صفحه آرا)، بهار ایروانی (اجرای جلد) و دکتر شیما اثنی عشری (مدیر هنری و ناظر چاپ) ممکن نبود.
این کنفرانس از سوی کانون نمایشنامهنویسان و مترجمان خانه تئاتر و موسسه فرهنگی هنری سپندار جاودانخرد با همکاری: انجمن علمی زبان و ادبیات فارسی؛ پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)؛ خانه تئاتر؛
نشر آواهیا؛ تماشاخانه ظفر؛ مرکز اسناد فرهنگی آسیا؛ پژوهشکده مردمشناسی پژوهشگاه میراث فرهنگی؛
انجمن علمی پژوهشهای هنری ایران؛ انجمن علمی هنر و ادبیات تطبیقی ایران؛ اداره کل هنرهای نمایشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی؛ دبیرخانه سیونهمین جشنواره تئاتر فجر برگزار شده است و برخود واجب میدانم از همراهی استاد محمد یعقوبی (رییس هیئت مدیره خانه تئاتر) استاد مجید قناد ( عضو هیئت مدیره خانه تئاتر)، استاد محمد مهدی عسگرپور (مدیرعامل خانه هنرمندان ایران)، دکتر محمدرسول صادقی (معاون هنری خانه هنرمندان) سرکار خانم پونه حسومی (خانه هنرمندان ایران)، دکتر آرام محضری (رییس کانون نمایشنامه نویسان و مترجمان تئاتر)، استاد رحیم رشیدی تبار (نائب رییس کانون نمایشنامه نویسان و مترجمان تئاتر)، استاد فرشید قلی پور (کانون نمایشنامه نویسان و مترجمان تئاتر)، نادر بهرامی (عکاس برجسته تئاتر) و آقای معراج بابایی (موسسه سپندار) برای برگزاری مراسم رونمایی سپاسگزاری نمایم.
نیز از حمایتهای بیدریغ استاد ایرج راد (رییس هیئت مدیرهی وقت خانهی تئاتر)؛ دکتر شهرام گیلآبادی (رییس شورای سیاستگذاری کنفرانس و مدیرعامل وقت خانهی تئاتر)؛ پروفسور فرهاد ناظرزاده کرمانی (دبیر علمی کنفرانس)؛ دکتر زهرا حیاتی (رئیس کنفرانس و سردبیر نشریهی پژوهشهای بینرشتهای ادبی)؛ پروفسور غلامحسین غلامحسینزاده (رئیس انجمن علمی زبان و ادبیات فارسی و مدیرمسئول نشریهی پژوهشهای ادبی)؛ دکتر افسون قنبری (نمایندهی انجمن علمی زبان و ادبیات فارسی)؛ استاد ناصر زعفرانچیزادهمقدم (مشاور عالی رئیس کنفرانس و مدیر نشر آواهیا) سپاسگزاری مینمایم.
سپاس ویژهی خود را به دوست گرانقدر و برادر نازنین و دانشمندم، دکتر محمد عارف، نثار میکنم که چراغ این محفل نمایشنامهپژوهی را افروختند و مُهرهی مِهرشان را بر گردنم آویختند و در روزهایی که بندبندِ کنفرانس و این کتاب شکل میگرفت، دستهای پُرمِهرش بر شانهام بود و بیآنکه نامی بخواهد، سایهاش گسترده بود؛ سروِ قَدَش مانا!
سخن ناگفته آنکه: از زمان برگزاری نخستین کنفرانس ملی نمایشنامهپژوهی ایران، تا زمان انتشار مجموعه مقالات، استادان گرانقدر پروفسور حسن ذوالفقاری و دکتر امیرحسن ندایی که در شورای علمی، داوری و نگارش مقالات همراهمان بودند، آرام و نجیب، به دریای بیکرانِ خاموشی پیوسته، رخ در نقاب خاک نهاده، سر بر آسمان کشیده و آسمانی شدند اما نام و یادشان، چون نسیمی نرم در جانِ این کتاب جاری است و هر واژه از عِطر حضورشان لبریز است. امید نوری که برافروختند، آتش ادبیات نمایشی ایران را گرم و درخشان نگاه دارد لذا کتاب نمایشگان: مجموعه مقالات نخستین کنفرانس ملی نمایشنامه پژوهی ایران با این تعابیر به این بزرگان تقدیم شده است:
«به یادگار استادان گرانمایه: پروفسور حسن ذوالفقاری و دکتر امیرحسن ندایی
که دستِ فضل گشودند و مشعلِ معرفت افروختند. کلمه را پاس داشتند و جان به سخن دادند. همراهانِ خاموش، که بیمدعا آمدند و بیصدا رفتند. اگرچه داغِ نبودنشان بر دلِ این اثر نشسته است، اما هنوز به پشتوانهی مِهرِ ایشان، بر دلِ کاغذ، دانهی واژه میپاشیم و باور داریم تا واژه هست، آنان نیز هستند!
کتاب نمایشگان: مجموعه مقالات نخستین کنفرانس ملی نمایشنامه پژوهی ایران، سندیاست بر عهدی که با ایشان بستیم که تا هستیم چراغِ علم و هنر را افروخته بداریم! امید آنکه در جانِ آیندگان نیز یادشان جاودان بماند و نامشان را به ارادت بر زبان جاری کنند!
با آرزوی صلح پایدار در جهان
محمد نجاری
