در حالی که فرهنگ غالب، کمخوابی را نشانه تلاش، و استراحت خوب را مترادف تنبلی میداند، پژوهشهای علمی تصویر متفاوتی ارائه میدهند.
شواهد علمی نشان میدهد خواب نهتنها بخش جداییناپذیر سلامت عمومی است، بلکه نقشی کلیدی در عضلهسازی، چربیسوزی و تنظیم هورمونهای بدن ایفا میکند؛ فرآیندی که برخلاف تصور رایج، در باشگاه آغاز نمیشود بلکه در ساعات خواب شبانه کامل میشود.
یافتههای علمی نشان میدهد ترمیم و رشد بافت عضلانی عمدتا در زمان خواب رخ میدهد. در این بازه، بدن در فعالترین وضعیت ترمیمی خود قرار دارد و بسیاری از سازوکارهای آنابولیک (سازنده) در این زمان فعال میشوند. در مقابل، کمخوابی بدن را وارد وضعیتی شبیه «استرس و قحطی» میکند؛ شرایطی که در آن حفظ انرژی در اولویت قرار میگیرد و حتی بافت عضلانی بدن بهعنوان منبع سوخت مصرف میشود.
پژوهشها نشان دادهاند که حتی یک شب خواب ناکافی، میتواند تعادل هورمونهای اشتها را بر هم بزند. خواب کم باعث افزایش هورمون گرسنگی (گرلین) و کاهش هورمون سیری (لپتین) میشود. در نتیجه، تمایل به مصرف غذاهای پرکالری، بهویژه شیرینیها و فستفود، در روز بعد افزایش مییابد. برخی مطالعات گزارش کردهاند این تمایل میتواند تا حدود ۲۵ درصد بیشتر شود، موضوعی که کنترل وزن را بهطور جدی دشوار میکند.
از سوی دیگر، تحقیقات علوم اعصاب نشان دادهاند که مغز فقط در حالت خواب عمیق است که وارد مرحلهی پاکسازی میشود. اختلال در این فرآیند میتواند سطح هورمون استرس، یعنی کورتیزول را بالا نگه دارد. افزایش مزمن کورتیزول با مقاومت به انسولین و تجمع چربی، بهویژه در ناحیه شکم ارتباط دارد.
کارشناسان بر این باورند که بهبود کیفیت خواب میتواند بهعنوان بخشی از برنامه تمرین و سلامت در نظر گرفته شود. از جمله توصیههای رایج میتوان به بیدار شدن در ساعت ثابت حتی در روزهای تعطیل، پرهیز از وعدههای سنگین و فعالیتهای ذهنی شدید پیش از خواب، کاهش مواجهه با نور آبی صفحهنمایشها، و خوابیدن در محیطی خنک، تاریک و آرام اشاره کرد. همچنین، روشهای ساده ی مدیریت استرس مانند تنفس عمیق یا نوشتن نگرانیها پیش از خواب میتواند به ورود بدن به فاز ریکاوری کمک کند.
بر اساس شواهد علمی، استراحت و خواب کافی نه نشانه ی تنبلی، بلکه بخشی از مهندسی یک بدن سالم و قدرتمند است. خواب منظم و باکیفیت میتواند به بهبود عملکرد ورزشی، حفظ عضله، کنترل اشتها و کاهش چربی کمک کند. پیام پژوهشها روشن است: برای قویتر شدن، گاهی بهترین کار این است که زودتر و بیشتر بخوابیم.
منبع: یورونیوز / امید توشه / مربی سبک زندگی و فیتنس
